Służy nam do opłacania rachunków, spłacania rat, finansowania mniejszych i większych zakupów, odbierania wynagrodzenia, doładowywania telefonów na kartę, odkładania nadwyżek finansowych. Konto bankowe, bo o nim mowa, przydaje się w wielu codziennych sytuacjach.

Wedle najnowszych danych NBP banki w Polsce prowadzą ok. 39 mln rachunków bieżących. Przy czym liczba ta dotyczy tylko osób fizycznych i nie uwzględnia innych rodzajów rachunków bankowych, np. kont oszczędnościowych.

Z ostatniego (2016 r.) badania NBP wynika z kolei, że z takiej usługi korzysta 79 proc. dorosłego społeczeństwa (to o 2 pkt proc. więcej niż trzy lata wcześniej). Zdecydowana większość klientów posiada jedno konto osobiste, ale zdarzają się tacy, którzy mają ich nawet kilkadziesiąt. W ciągu roku posiadacz rachunku wykonuje średnio ok. 150 płatności bezgotówkowych (przelewy, transakcje kartą, czeki, polecenia zapłaty).

Definicja konta bankowego

Tym terminem określa się prowadzony przez bank zapis, w którym znajduje się rejestr obrotów (wpłaty i wypłaty) oraz stanu środków pieniężnych klienta.

Rachunek bankowy prowadzony jest przez bank na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z posiadaczem (posiadaczami) rachunku. Tym ostatnim – w zależności od rodzaju rachunku – może być np. osoba fizyczna posiadającą pełną zdolność do czynności prawnych, osobą prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, przedsiębiorca. Z wyjątkiem sytuacji przewidzianych w prawie oraz samej umowie klient może swobodnie rozporządzać ulokowanymi na rachunku pieniędzmi.

Elementy umowy rachunku bankowego

Zgodnie z ustawą Prawo bankowe (art. 52 ust. 1) umowę rachunku zawiera się na piśmie. W dokumencie tym bank zobowiązuje się do przechowywania środków płatniczych posiadacza rachunku i realizacji złożonych przez niego dyspozycji, w tym rozliczeń pieniężnych.

Prawo nakłada na instytucję finansową obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa przechowywanych na rachunku środków pieniężnych i zachowania tajemnicy bankowej. Na instytucji finansowej spoczywa też odpowiedzialność za szkody będące skutkiem nienależytego wykonania wydanych przez klienta dyspozycji.

Jak powinna być skonstruowana umowa konta bankowego? Art. 52 ust. 2 Prawa bankowego wskazuje, że w dokumencie należy określić:

  • strony,
  • rodzaj otwieranego rachunku,
  • walutę rachunku,
  • czas obowiązywania umowy,
  • wysokość prowizji i opłat za czynności związane z wykonywaniem umowy oraz przesłanki i tryb ich zmiany przez bank,
  • przesłanki i tryb dokonywania zmian umowy oraz jej rozwiązania,
  • formy i zakres rozliczeń pieniężnych realizowanych na polecenie posiadacza rachunku oraz terminy ich realizacji,
  • zakres odpowiedzialności banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokość odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku.

Dodatkowo – jeśli pieniądze na rachunku mają być oprocentowane – umowa powinna określać wysokość odsetek, przesłanki ich zmiany przez bank, terminy kapitalizacji i postawienia odsetek do dyspozycji posiadacza rachunku.

Zasady numeracji rachunków

Każde konto bankowe ma swój niepowtarzalny numer. Służy on do identyfikacji oraz umożliwia rozliczenia między posiadaczami.
W obrocie krajowym stosuje się zdefiniowany w zarządzeniu prezesa NBP 26-znakowy standard numeracji rachunków zwany NRB (Numer Rachunku Bankowego):

XX YYYYYYYY ZZZZZZZZZZZZZZZZ
(np. 27 14700002 2250159587780001)

W takim schemacie poszczególne bloki oznaczają:

  • XX – suma kontrolna (dwie cyfry; w podanym przykładzie – 27),
  • YYYYYYYY – numer rozliczeniowy jednostki organizacyjnej banku (osiem cyfr; w przykładzie – 14700002),
  • ZZZZZZZZZZZZZZZZ – numer rachunku klienta w banku (16 cyfr; w przykładzie – 2250159587780001).

W obrocie międzynarodowym zastosowanie ma stworzony przez Europejski Komitet Standardów Bankowych schemat rachunków zwany IBAN (ang. International Bank Account Number, czyli Międzynarodowy Numer Rachunku Bankowego).

W tym standardzie numer konta poprzedzony jest dwuliterowym prefiksem kraju (np. PL – dla Polski), a całe oznaczenie – w zależności od kraju – składa się z kilkunastu-kilkudziesięciu (maksymalnie 30) znaków.

W przypadku kont prowadzonych przez banki w Polsce numer IBAN zbudowany jest z 28 znaków. Jego przykładowa postać to: PL 27 14700002 2250159587780001.

Kanały dostępu do konta bankowego

Dawniej wydawanie dyspozycji i zarządzanie środkami na rachunku wiązało się z koniecznością wizyty w placówce banku prowadzącego konto. Wraz z postępem technologicznym powstały nowe, zdalne kanały dostępu do rachunku.

Najpierw był to telefon (bankowość telefoniczna). Pod koniec lat 90. XX wieku wydawanie dyspozycji i zarządzanie przez klienta zdeponowanymi w banku pieniędzmi stało się możliwe przez internet (bankowość elektroniczna). Dziś przelewy oraz inne operacje na koncie bankowym można wykonywać także z poziomu urządzeń przenośnych, czyli na smartfonach i tabletach (bankowość mobilna).

Z danych ZBP wynika, że na koniec 2017 r. umowę umożliwiającą korzystanie z bankowości internetowej zawarło 35,5 mln klientów indywidualnych. Z opcji tej faktycznie korzystało, czyli logowało się na konto przynajmniej raz w miesiącu, 45 proc. z nich (15,9 mln). Aktywny klient wykonywał przeciętnie sześć przelewów elektronicznych w miesiącu.

W przypadku firm z sektora MSP dostęp do konta przez internet miało 2,3 mln podmiotów, z czego w praktyce z tego rozwiązania korzystało 2/3 z nich (1,4 mln). Aktywny klient biznesowy realizował w bankowości elektronicznej średnio 18 transferów miesięcznie.

Typologia rachunków bankowych

Prawo bankowe wyróżnia kilka rodzajów kont bankowych:

  1. Rachunki rozliczeniowe, w tym bieżące i pomocnicze – służą do gromadzenia środków i przeprowadzania rozliczeń pieniężnych, obsługi bieżących finansów. Ulokowane na nich pieniądze są dostępne w dowolnym momencie na żądanie klienta.
    Rachunki pomocnicze oferowane są klientom biznesowym. Zwykle służą do gromadzenia środków na konkretne cele, np. wypłatę wynagrodzeń czy wpłatę zaliczek.
    W segmencie detalicznym rachunki bieżące nazywane są ROR-ami (rachunkami oszczędnościowo-rozliczeniowymi) lub kontami osobistymi.
  2. Rachunki lokat terminowych, czyli lokaty – z uwagi na oprocentowanie przechowuje się na nich nadwyżki finansowe przez ściśle określony okres bez możliwości dopłacania; wycofanie środków przed czasem wskazanym w umowie skutkuje niewypłaceniem odsetek.
  3. Rachunki oszczędnościowe – łączą cechy rachunków rozliczeniowych i lokat terminowych: są oprocentowane, ale pieniądze można z nich wycofać w każdej chwili bez utraty odsetek, wpłaty są również możliwe w każdym momencie.
  4. Rachunki powiernicze – służą do rozliczeń między posiadaczami tych rachunków i ich klientami, np. między deweloperem i osobami kupującymi mieszkania znajdujące się w fazie budowy albo dopiero planowane. W przeciwieństwie do standardowego konta dostęp do środków zgromadzonych na rachunku powierniczym możliwy jest dopiero po spełnieniu przez jego posiadacza warunków zapisanych w umowie, np. ukończenie uzgodnionego etapu budowy.

Ponadto na podstawie praktyki rynkowej można wyróżnić wiele innych typów kont bankowych.
Ze względu na segment klientów, do którego banki adresują ofertę rachunku:

  1. Osobiste – ich posiadaczami są osoby fizyczne
  2. Firmowe – ich posiadaczami są klienci biznesowi: przedsiębiorcy, instytucje publiczne, stowarzyszenia, fundacje, spółki, spółdzielnie, wspólnoty, samorządy.

Ze względu na walutę rachunku

  • Złotowe – prowadzone w PLN
  • Walutowe – prowadzone w walutach obcych.

Ze względu na główną funkcję:

  1. Bieżące (ROR-y, konta osobiste) – do rozliczeń bieżących
  2. Oszczędnościowe – do odkładania i pomnażania nadwyżek.

Ze względu na maksymalny wiek posiadacza:

  1. Dla młodych – skierowane do osób w wieku od 18 do – przeważnie – 26 lat, np. Konto dla Młodych PKO BP, Konto dla Ciebie Move Credit Agricole, Konto 360° Student Banku Millennium,
  2. Dla dzieci – adresowane do klientów małoletnich, w wieku 13-18 lat (stroną umowy są wówczas opiekunowie prawni dziecka), np. Konto Junior Eurobanku, Nest Konto Samodzielne Nest Banku, Konto HAIZ Alior Banku,
  3. Dla seniorów – proponowane osobom otrzymującym świadczenie emerytalno-rentowe, np. Konto Aktywny Nestor Banku Pocztowego, Konto za Złotówkę SGB-Banku, Wygodne Konto BPS-u.
Rodzaje operacji na rachunku bankowym

Dokonywane na koncie transakcje mogą przybierać różną postać. Najważniejsze z nich to:

  1. Przelew (polecenie przelewu) – forma bezgotówkowego transferu pieniężnego wykonywana na rzecz odbiorcy po złożeniu przez posiadacza konta odpowiedniej dyspozycji.
  2. Polecenie zapłaty – automatyczne obciążenie rachunku płatnością na rzecz określonego przez właściciela konta odbiorcy (np. dostawcy gazu), inicjowane po otrzymaniu przez bank faktury od tego odbiorcy; przydaje się przy cyklicznych płatnościach, np. czynszu, rachunków za prąd. Realizacja płatności wymaga zapewnienia odpowiednich środków na koncie.
  3. Zlecenie stałe – automatycznie obciążenie rachunku płatnością na rzecz zdefiniowanego odbiorcy, wykonywane zawsze tego samego dnia kolejnego miesiąca. Realizacja płatności wymaga zapewnienia odpowiednich środków na koncie.
  4. Doładowanie telefonu – bezgotówkowa płatność na rzecz operatora telekomunikacyjnego, które powiększa saldo abonenta.
  5. Wpłata własna – w oddziale albo wpłatomacie.
  6. Wypłata – w oddziale, bankomacie, punkcie handlowo-usługowym (cash-back).
Powiązanie konta z kartą płatniczą

Konto bankowe jest samodzielnym produktem finansowym, choć wiele instytucji przy okazji zawierania umowy o ROR wymusza na klientach zamówienie karty płatniczej. Jeśli jednak chcemy w pełni korzystać z zalet rachunku, powinniśmy zamówić też powiązany z nim plastik. Dlaczego?

Dopiero w parze z kartą debetową konto zyskuje pełną funkcjonalność. Dzięki temu instrumentowi można płacić bezgotówkowo za zakupy w sklepach stacjonarnych i internecie oraz wypłacać środki z bankomatu. Nie trzeba nosić przy sobie gotówki, bo dostęp do środków zapewnia właśnie karta płatnicza.

W dobie nowoczesnych technologii nie musimy mieć fizycznie istniejącej karty debetowej. Może ona przybierać postać zapisu elektronicznego, czyli pliku zapisywanego np. w pamięci smartfona. W takim układzie telefon staje się kartą debetową i można nim płacić zbliżeniowo – oraz z pewnymi ograniczeniami – podejmować gotówkę z bankomatów. Jak powiązać konto z kartą? Jest wiele sposobów: bankomat, infolinia, bankowość elektroniczna.

Podstawowe opłaty za konto

Wedle raportu NBP średnie opłaty za podstawowe usługi finansowe dla klientów indywidualnych w II poł. 2017 r. kształtowały się następująco:

  • prowadzenie konta osobistego – 5,03 zł (miesięcznie),
  • obsługa karty debetowej – 4,54 zł (miesięcznie),
  • przelew internetowy – 0,1 zł (szt.),
  • przelew w oddziale – 7,52 zł (szt.),
  • wypłata z bankomatu obcego w kraju – 2,8 proc. (min. 3,93 zł)/op.,
  • wypłata z bankomatu za granicą – 2,83 proc. (min. 8,4 zł)/op.